ملا محمد حسن آخوند به روایت کتاب «افغانستان و پنج سال سلطه طالبان»

ملا حسن اخوند
ملا حسن اخوند

 

شمس شفیق

شناسه کتاب: افغانستان و پنج سال سلطه طالبان، وحید مژده، چاپ اول، تهران ۱۳۸۲، نشر نی، ۱۸۸ ص

سیاست طالبان کمتر از درون روایت شده است. نگارنده تنها دو کتاب از مقامات طالبان درباره این گروه را دیده و خوانده است: کتاب «زندگی من با طالبان» به قلم ملا عبدالسلام ضعیف به مقدمه افغانستان‌­شناس مشهور، بارنت به زبان انگلیسی، و «افغانستان و پنج سال سلطه طالبان» به قلم وحید مژده به فارسی. اولی به این دلیل که نویسنده یار غار ملا عمر بوده است، روایت‌­های جالبی از زندگی رهبر تک چشم طالبان و قندهار به مثابه‌­ی قطب سیاست این گروه به دست می‌­دهد. دومی را؛ اما یکی از کادرهای دیپلماتیک طالبان نوشته است و به همین دلیل، بیشتر با وزارت خارجه‌­ی این گروه و متولیان آن سر و کار دارد.

نویسنده‌­ی کتاب « افغانستان و پنج سال سلطه طالبان» وحید مژده است. پی‌­گیران سیاست با نام و چهره مژده و ارتباط نزدیک او با طالبان به خوبی آگاه‌اند و نیک می­‌دانند که او در دور اول حکومت طالبان در رده‌­های نسبتا بلندی در وزارت خارجه­‌ی این گروه کار کرد و ناظر و شاهد بسیاری از اتفاقات مهم بوده است. این یادداشت اما قصد ندارد تا کتاب آقای مژده را به معرفی بگیرد، بل به سیما و سجایای چهره‌­ی شبح­گونِ ریئس­‌الوزرای کنونی طالبان، ملا محمد حسن آخوند، آن­‌گونه که توسط وحید مژده روایت شده است می­‌پردازد. اما پیش از آن اندکی درباره «حاجی ملا ».

ملا حسن آخوند کیست؟

ملا حسن آخوند در پنجوایی قندهار به دنیا آمده است. سال تولد دقیق او مشخص نیست و دو تخمین در رابطه به سال تولد او توسط ملل متحد به دست داده شده است. گفته می‌­شود که او اکنون در اواخر دهه شصت عمرش قرار دارد. مشابه بسیاری از اعضای اصلی طالبان، او در مدارس درس خوانده است اما برخلاف دیگران، تالیفاتی درباره اسلام دارد. حضور و صعود او در جنبش طالبان به سبب قرابت او به ملا عمر، مؤسس گروه طالبان، بوده است و او در حکومت قبلی طالبان به عنوان معاون شورای سرپرست، وزیر خارجه و سپس به عنوان معاون نخست وزیر حضور داشته ­است.

از لابه‌­لای شرح مژده فهمیده می­‌شود که ملا حسن آخوند چهره‌­ی «شدیدا مذهبی» و به یک معنی ساده‌­نگر بوده ­است. رویکرد او به سیاست در زمانی که وزیر خارجه طالبان بود نشان می‌­دهد که درک بسیار سطحی و ساده ­لوحانه از سیاست داشته است. مژده در شرحی که درباره نسبت شریعت و سیاست نزد طالبان می‌­دهد، می­‌نویسد که دانش اکثر اعضای طالبان از «دایره‌­ی چند کتاب مذهبی محدود عبور نمی‌­کند» و جهان­بینی‌­شان در «محدوده‌­ی تنگ یکی دو ولایت خلاصه» می­‌شود(ص ۴۹). او همان‌­جا فورا از ملا حسن آخوند مثال می‌­زند. من برای این که در حد ممکن از داوری درباره او کاسته باشم، ماجراهایی او را از کتاب آقای مژده نقل می­‌کنم.

تقرر قرآنی

برابر روایت مژده، ملا حسن آخوند در زمان تصدی وزارت خارجه طالبان، برای سر و سامان دادن به وزارت خارجه، انستیتوت دیپلماسی را فعال ساخت و از عده­ای از اساتید دعوت کرد تا به آموزش کادر این وزارت بپردازد. ماجراهای امتحان ورودی کادر وزارت خارجه اما جالب توجه و به یک معنی تراژیک است. مژده روایت می‌­کند که ملا حسن آخوند از دواطلب می­‌پرسید که در کدام مدرسه کدام کتاب‌­ها را خوانده است و سپس بر اساس آن به تقرر داوطب می­‌پرداخت. او روایت می­‌کند که روزی شخصی نزد ملا محمد حسن آخوند آمد و گفت که می­‌خواهد در وزارت خارجه مقرر شود و سپس آیاتی از قرآن را «با صدای خوش» تلاوت کرد: «او مسوول یکی از شعبات سیاسی تعیین شد». (ص. ۴۲)

ماجرای هیات روسی

مژده روایت می‌­کند که روسیه از مداخله طالبان در چچن هراس داشت و پس از آمدن هیات چچنی به هدف کسب شناسایی جمهوری چچن از سوی امارت طالبان، روس­‌ها نگران شدند و خواستند از باب مذاکره وارد شوند. به روایت او، روس‌­ها حتا حاضر بودند تا امکان بازگشایی سفارت­‌شان در کابل و شناسایی امارت طالبان را به مذاکره بگیرند و این موضوع را با دستگاه دیپلماسی طالبان شریک کرده­ بودند. در این حیص و بیص، روس‌­ها خواستار ارسال یک هیات به افغانستان شدند و موضوع با ملا محمد حسن آخوند شریک شد. جواب ملا حسن آخوند این است که نباید به هیچ تبعه‌­ی روسی ویزای ورود به افغانستان داده شود زیرا «روس‌­ها افغانستان را ویران کردند» و اگر او به عنوان وزیر خارجه طالبان اجازه‌­ی ورود حتا یک روسی به افغانستان را بدهد، «در برابر خون شهدا خیانت» مرتکب می­‌شود و «روز قیامت بار این گناه بزرگ» را کشیده نمی‌­تواند. (ص. ۱۳۴) مژده می­‌نویسد که درخواست آمدن هیات روسی با جانب طالبان هم­زمان بود با حمله‌­ی موشکی ایالات متحده به افغانستان، و ملا حسن آخوند در این رابطه گفته بود که روس‌­ها می­‌خواهند از این فرصت استفاده کنند اما «روس و امریکا هر دو کافرند و برای ما فرقی ندارند». (ص. ۱۳۴)

به روایت مژده، مدتی پس از این درخواست، روس­‌ها یک قطار حامل تسلیحات از جانب ایران به جبهه متحد به رهبری احمد شاه مسعود را در شهر قرغیزستان متوقف شد و رسانه­‌ای شدن مساله در واقع اقدامی بود از جانب روس­‌ها برای طالبان تا دولت این گروه قدم بعدی را در راستای همکاری بردارند. مژده می‌­گوید که من این موضوع را با ملا حسن آخوند شریک کردم و خواستار هدایت او شدم. ملا حسن آخوند مدتی مکث می­‌کند و می­‌گوید که این که «کمک کفار»  شاید به طالب کمک کند «وسوسه‌­های شیطان است که گاهی به دل ما می­‌افتد» و در صورت قبول آن، «از کمک خداوند (ج) محروم می‌­شویم و ذلیل خواهیم شد». (ص. ۱۳۶)

گاف­‌های دیپلماتیک

طالبان دو بار وارد مزار شریف شدند. بار اول با شورش روبرو شدند و با شکست بزرگی مواجه شدند. اما بار دوم که وارد شدند، در دل کشور­های آسیای میانه رعب و هراس انداخته شد. مژده می‌­نویسد که وزیر خارجه طالبان، مولوی متوکل از او خواست تا اعلامیه‌­ای مبنی بر این­‌که طالبان قصد مداخله در کشور­های آسیای میانه را ندارند، بنویسد. پس از این­‌که اعلامیه نوشته می‌­شود، جلسه کمیسیون سیاسی برگزار می‌­شود و در آن اعلامیه به خوانش گرفته می‌­شود. کسی مخالفت نشان نمی‌­دهد، به جز وزیر عدلیه طالبان، ملا ترابی که به سخت­‌گیری شهرت داشت. او ملا حسن آخوند را «حاجی ملا صاحب» می­‌خواند و می­‌گوید که با توجه به ماهیت امارت طالبان، «آیا سیاست همین است که ما هیچ­گاه در امور دیگران مداخله نکنیم؟» ملا حسن آخوند در پاسخ می‌­گوید که درصورتی که طالبان قدرت داشته ­باشند، مداخله می­‌کنند «اما در شرایط فعلی که رهبران آسیای میانه وضوی خود را نگهداشته نمی­‌توانند» باید همین‌­طور حرف زده شود. (ص. ۱۴۵)

مژده یک مورد دیگر از این رویکرد آتشین ملا حسن آخوند را نیز نقل می‌­کند. او می‌­نویسد که عربستان سعودی تحت فشار ایالات متحده قرار داشت تا اسامه بن لادن را دستگیر و اعدام کند. در نشستی که سلمان العمری، سفیر سعودی در کابل با ملا حسن آخوند داشته ­است او به لحن تند می­‌گوید که طالبان باید فورا در این مورد اقدام کنند. واکنش خشم‌گینانه ملا حسن آخوند این است: «ما به این دلیل به شما احترام می­‌گذاریم که قبله ما در سرزمین مقدس عربستان قرار دارد وگرنه غیرت و مردانگی شما از قبل معلوم است!!!» مژده می­‌گوید که این واکنش ملا حسن آخوند «نه تنها دشنام به سلمان العمری، بل توهین به رهبری سعودی بود» و باعث شد تا عربستان سعودی -به عنوان یکی از سه کشوری که طالبان را به رسمیت شناخته بود- روابطش را تا سطح کاردار پایین بیاورد. (ص. ۱۳۲)

 

کشتار دیپلمات‌­های ایرانی

به دنبال ورود طالبان به مزار شریف در سال ۱۳۷۷، هشت دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی در قنسولگری این کشور کشته ­شدند. واکنش ایران شدید بود و نیروهایش را در امتداد مرز با افغانستان مستقر کرد اما در عین حال، به دنبال نوعی دلجویی از سوی طالبان برای حل قضیه نیز بود. در کنفرانس خبری که طالبان برگزار کردند و ملا حسن آخوند مدعی شد که کشته ­شدگان را به عنوان دیپلمات به رسمیت نمی­‌شناسد و «آن­ها اگر دیپلمات بودند، نزد ربانی رسمیت داشتند». (ص. ۱۲۵)

موقف بی­‌باکانه طالبان باعث می‌­شود تا فشار­های بین‌­المللی بر دولت این گروه بیشتر شود. مژده روایت می­‌کند که نماینده‌­ی خاص نخست وزیر وقت پاکستان، نواز شریف در نشستی در وزارت خارجه طالبان حضور می­‌یابد و یادآوری می­‌کند که ماه بعدی نواز شریف جهت اشتراک در اسامبله عمومی ملل متحد اشتراک می‌­کند و نیاز است تا عاملین کشتار دیپلمات‌­های ایرانی مجازات شوند تا غایله ختم شود. ملا حسن آخوند بی محابا می‌­گوید که «شما می‌­گویید که ما برادران خود را اعدام کنیم؟» (ص. ۱۲۸) که البته پاسخ دیپلمات پاکستانی این است که نیاز نیست حتما قاتلین را اعدام کنید، تنها کاری باید شود تا آبروی از دست رفته‌­ی ایران اعاده شود.

 

حاجی ملا آخوند و روزنامه

این نوشته را با ماجرای جالب و خنده­دار تمام می­‌کنم. مژده روایت می‌­کند که ملا حسن آخوند از این که اوراق روزنامه روی زمین می­‌افتاده، ناراحت می‌­شده و معتقد بوده که «این کار باعث تباهی کشور خواهد شد». (ص ۵۰) مژده می‌­نویسد که در یکی از اعیاد که او نزد ملا حسن آخوند رفته بود، ملا حسن آخوند از این که در پختن کیک از اوارق روزنام‌­های هیواد و انیس استفاده شده، اظهار ناراحتی می‌­کند. راه حل او اما درخور توجه است: می­‌خواهد بعد از عید نزد ملا عمر ­برود و درباره «ممنوعیت چاپ جراید و روزنامه‌­ها در افغانستان» صحبت کند. اما حرف جالب­تر او این است که «من در زندگی حتا یک مقاله را از روزنامه‌­ای نخوانده ­ام، زیرا به جای این که وقت خود را در این کار ضایع کنم، چند صفحه از قرآن مجید را می‌­خوانم». (ص ۵۰)

 

Zeen is a next generation WordPress theme. It’s powerful, beautifully designed and comes with everything you need to engage your visitors and increase conversions.